Relacja z międzynarodowego sympozjum. Część II.

Drugi blok tematyczny zapoczątkował ks. dr Ireneusz Kamionka z Wyższej Szkoły im. Bogdana Jańskiego w Szczecinie. W swoim wystąpieniu pt. Słowo Boże w działalności duszpasterskiej prelegent nie tylko podzielił się własnym doświadczeniem duszpasterskim, lecz także zwrócił uwagę na konkretne zagrożenie traktowania słowa Bożego jako instrumentu do osiągania własnych celów.

Każde czytanie Biblii ma być ukierunkowane na kontemplację Jezusa Zmartwychwstałego. Ta kontemplacja przyczynia się do osobistego spotkania się z Bogiem – mówił ks. Kamionka

W podsumowaniu prelegent zaznaczył, że istnieje potrzeba takiej ewangelizacji, któraby rozpoczynała się od ewangelizowania samego siebie. Wyodrębnił również pewne pożyteczne inicjatywy, które służą pomocą w głębszym przeżywaniu swojej relacji ze słowem Bożym (np. Tydzień Biblijny, Narodowe Czytanie Pisma Św., z ostatnich to telewizyjny kurs biblijny w telewizji TRWAM).


Następny prelegent, doc. dr hab. P. P. Varga, (Eötvös Loránd University, Budapeszt) wygłosił referat pt. Bibliodrama w edukacji i katechezie. Na początku podzielił się własnym doświadczeniem w zakresie prowadzenia bibliodramy. Wyodrębnił jej podstawowe etapy. Zaznaczył, że bibliodrama częściowo korzysta z psychodramy, ale one nie są tożsame. W bibliodramie zaś bardzo ważna jest identyfikacja z konkretną biblijną postacią. Następnie określił ważne momenty, związane z bezpośrednim graniem bibliodramy przez młodzież. Jak zaznacza prelegent, różne grupy wiekowe wybierają różne tematy do przedstawienia w bibliodramie. Ogólnie dla młodzieży jest bardziej zrozumiała historia Starego Testamentu, gdzie ludzie prawi i wierni są nagradzani, a źli są karani. Należy zwrócić uwagę, że wybór roli jest często związany z konkretnym doświadczeniem życiowym. Co więcej, sam koordynator/przewodnik bibliodramy włącza się w akcję i uczestniczy już w innej rzeczywistości. W związku z tym można zaobserwować, jak popzez zabawy kształtują się u młodzieży odpowiednie postawy życiowe, które doprowadzają do dojrzalszej relacji z Bogiem.


Następny z prelegentów, a właściwie prelegentka doc. Sabine Ahrens (Pädagogisch-Theologisches Institut (PTI) der Evangelischen Kirche im Rheinland) przedstawiła referat pt. Zur Aktualität einer dialogischen Lesart der Bibel – Janusz Korczak und das Kind Mose. ( tłum. Aktualność dialogicznej lektury Biblii – Janusz Korczak i „Dzieci Biblii – Mojżesz”). Swoje wystąpienie podzieliła na 5 części:

  • Korczak i „Dzieci Biblii: Mojżesz”
  • Korczak i jego lektura księgi Wyjścia jako Midrasz
  • Obcość, antysemytyzm i upośledzienie
  • Bibliodrama jako uaktualniona interpretacja
  • Projekt dialogu

W każdej części wystąpienia prelegentka starała się ukazać kluczowe momenty związane m.in. z życiem Janusza Korczaka i jego działalności. W pierwszej części skupiła się na genezie i okolicznościach powstania książki „Dzieci Biblii: Mojżesz”. W drugiej części opowiadała o charekterystycznym podejściu Korczaka do lektury księgi Wyjścia. Następne zaś części referatu stanowiły rozwinięcie oraz uzupełnienie tech treści, które zostały przedstawione wcześniej. Kończąc wystąpienie, doc. Sabine Ahrens zauważyła, że nasze spotkanie z Korczakiem i jego lektura historii Mojżesza ma miejsce w czasie gwałtownych debat politycznych w krajach Europy poszukujących wspólnego kierunku dla ich polityki. Spotykamy się, ponieważ nie chcemy, aby fundamentalistyczne i autorytatywne prądy zdeformowały obraz religii. Czynimy to poszukując nowego „My”, albo lepiej: na gruncie wspólnego doświadczenia „My”, które wraz z tym projektem, czyli projektem dialogu, pragniemy rozwijać.


Kolejny prelegent dr hab. Holger Dörnemann (Katholisch-Theologische Fakultät Lehrstuhl für Religionspädagogik und Didaktik im Religionsunterricht Ludwg Maximilians Universität München) wygłosił referat pt.  Körper und Raum im Bibliodrama (tłum. Ciało i przestrzeń w bibliodramie). Punktem wyjścia było stwierdzenie, że bibliodrama daje przestrzeń pierwotnej cielesności człowieka. Okazuje się, że poprzez oddzieloną przestrzeń sceny  staje się możliwe wkroczenie w przestrzeń doświadczenia, aby przeżyć pierwotną obecność ciała w przestrzeni objawienia, jaką jest świat. Ważną rolę odgrywa tekst. Jak zaznacza prelegent, czasami przykrywa on w naszym doświadczeniu życiowym doświadzenie samego siebie, ale czasami właśnie je początkuje. Najważniejsze jest jednak to, że przestrzeń oraz tekst biblijny dają możliwość objawienia się cielesności człowieka jako zamierzonej przez Boga. Bibliodrama jest praktyczną możliwością prezentacji teologii ciała. Jest ona, wg prelegenta, teologią ciała w sensie pierwotnym. 


Kolejną prelekcję pt. Zastosowanie bibliodramy w spotkaniach rekolekcyjnych wygłosił ks. dr hab. Romuald Jaworski z Instytutu Psychologii UKSW.

Na początku prelekcji ks. Jaworski postawił następujące pytanie: na ile jest możliwe zastosowanie i jaka jest wartość bibliodramy w różnorakich spotkaniach rekolekcyjnych? Aby odpowiedzieć na to pytanie należy jasno określić cele rekolekcji: kształtowanie postaw religijnych, nawrócenie, czyli zmiana myślenia, pogłębienie własnej tożsamości religijnej.  

Bibliodramę, wg ks. Jaworskiego, należy traktować jako spotkanie. W tym spotkaniu niezwykle ważną rolę odgrywa płaszczyzna współodziaływania psycholigii z religią. Prelegent zaznaczył, że jest możliwe również spotkanie się teologii z psychologią na poziomie dyskusji i dialogu. Przy czym płaszczyzna dialogu jest ważniejsza. W bibliodramie doświadczamy pewnego rodzaju dramatu. W tym kontekście ważna jest identyfikacja z konkretną osobą biblijną. Co więcej, wg prelegenta, w każdym z nas żyje ta lub inna postać biblijna. Oprócz spotkania psychologii z religią, mamy do czynienia ze spotkaniem historii ludzkości i osobistej historii życia każdego człowieka. Bibliodrama jest spotkaniem z samym sobą, z innymi ludźmi, a nade wszystko z Bogiem. W tym kontekście można dostrzec dwa typy relacji „ja-to” oraz „ja-Ty” (por. M. Buber).

Mówiąc dalej, prelegent przytoczył kilka aspektów dot. realizmu bibliodramy, który jest odrębny od symbolizmu. Na tej płaszczyźnie spotykamy się z:

  1. Realizmem doświadczeń egzystencjalnych
  2. Realizmem osobistych doświadczeń życiowych uczestników bibliodramy
  3. Symbolizmem i archetycznym charakterem treści biblijnych

Pod koniec swojego wystąpienia ks. Jaworski zaakcentował konieczność rozwijania tożsamości religijnej tak indywidualnej jak i społecznej, a także zrobił kilka uwag metodycznych i metodologicznych dot. prowadzenia bibliodramy (np. długość czasu trwania spotkania, wiek, liczebność grupy, poziom przygotowania biblijno-teologicznego).


Ostatnim prelegentem, a właświe prelegentką pierwszego dnia sympozjum była Pani dr Krystyna Sztuka z Akademii Jana Długosza w Częstochowie. Temat jej prelekcji brzmiał następująco: Wyobraźnia w bibliodramie i w modlitwie Ignacjańskiej – rozwój duchowy (rekolekcje ignacjańskie).

Swoje wystąpienie prelegentka rozpoczęła od podania definicji wyobraźni. Wyobraźnia to proces poznawczy przenikający nasze życie psychiczne. Mówiła również o jej znaczeniu nie tylko w aspekcie modlitwy, lecz także w kontekście całego życia człowieka. Zaznaczyła, że w najbardziej prostej i użytecznej formie wyobraźnia odgrywa rolę narracyjną (np. używanie metafor). Na co dzień wyobraźnia ma charakter odtwórczy, natomiast wyobraźnia twórcza przejawia się w codzienności znacznie rzadziej. Rozwijanie umiejętności twórczej wyobraźni jest bardzo pożyteczne chociażby ze względów tak epistemologicznych jak duchowych.

Prelegentka podkreśliła, że ludzie dość często mylą wyobraźnię z wiarą. Jeżeli coś nie mogą sobie wyobrazić, to już w to „coś” nie wierzą. Wiara może w pewnej mierze zaczynać się od  konkretnej formy wyobraźni, ale na nią się nie kończy. Wyobraźnię jednak należy kontrolować, ponieważ ona może odgrywać rolę destrukcyjną (np. utrzymywanie się w pewnych stanach emocjonalnych, spowodowanych przykrym życiowym doświadczeniem lub uprzedzeniem względem innej osoby/osób). Wiele ludzi cierpi z powodu nadpobudliwości wyobraźni, która męczy człowieka. Stąd wynika, że wyobraźnia jest potężnym instrumentem, który może pomagać w życiu albo niestety ją niszczyć. Kształtuje się ona w relacjach. Poza relacją ona się nie rozwija. W tym kontekście nasuwa się pytanie o rolę wyobraźni w modlitwie. Właśnie zdolność koncentracji uwagi oraz zdolność skupienia się na modlitwie jest możliwa dzięki twórczej wyobraźni.

Biorąc pod uwagę wyżej powiedziane, można potraktować bibliodramę jako wstęp do modlitwy. Jaki jednak jest pożytek z wprowadzania wyobraźni twórczej do sfery modlitwy? Od razu warto zaznaczyć, że wyobraźnia nie jest tożsama z marzeniem. W wyobraźni chodzi o specyficzny sposób kontroli umysłu. On (umysł – M.B.) odgrywa podstawową rolę. Stąd wynika, że prawidłowo ukształtowana wyobraźnia jest pomocna w modlitwie oraz w dobrym przekazie własnego doświadczenia religijnego.


Drugi dzień sympozjum miał charakter nie tylko teoretyczny, lecz także praktyczny. Ze względu na warsztaty w owym dniu była przewidziana tylko jedna prelekcja, którą wygłosił prof. dr Gerhard Marcel Martin (Philipps-Universität, Marburg). Tytuł prelekcji – Bibliodrama: duchowy wstęp do egzegezy i gry. Na wstępie Pan Profesor wyjaśnił na czym polega bibliodrama. Następnie skupił się na bibliodramatycznym podejściu do tekstu biblijnego. Dla takiego podejścia niezwykle ważne są osiągnięcia metody historyczno-krytycznej w badaniu tekstów Pisma Św. Kolenym punktem wystąpienia było omównienie duchowych aspektów „gry” w ujęciu bibliodramatycznym. W ostatnim punkcie prelekcji Pan Profesor opowiedział o niektórych pozytywnych skutkach, które następują po odgrywaniu roli w bibliodramie. W podsumowaniu prelegent przedstawił pewne narzędzia bibliodramatyczne na przykładzie 8 rozdiału Ewangelii wg św. Jana, wersety 1-11.

 

Po przerwie kawowej odbyły się warsztaty. Uczestnicy sympozjum wraz ze swoimi opiekunami udali się do przygotowanych sal, gdzie mogli już osobiście doświadczyć czym tak naprawdę jest bibliodrama. Oto tak opisuje własne doświadczenie jeden z uczestników warsztatów:

Uczestniczyłem w podobnych warsztatach po raz pierwszy i mam nadzieje, że nie po raz ostatni. Dla mnie czymś bardzo ważnym było wejście w rolę konkretnej postaci biblijnej oraz pewne utożsamienie się z nią. Moim zdaniem, bibliodrama  jest konkretnym wydarzeniem. Ono pomaga wejść we własne doświadczenie życiowe i z kolei wyjść z niego, aby znaleźć się na wyższym poziomie własnego człowieczeństwa, które coraz bardzie pragnie Boga żywego.


Po warsztatach miał miejsce obiad, podczas którego ks. Przemysław Podlejski SAC, wicerektor Wyższego Seminarium Duchownego Stowarzyszenia Apostolstwa Katolickiego w Ołtarzewie, skierował podziękowania wszystkim uczestnikom i organizatorom sympozjum. Tym optymistycznym akcentem skończyło się międzynarodowe sympozjum pt. „Apostolat biblijny a wyzwania współczesności. Bibliodrama w ewangelizacji”.